Phật Giáo Bản Chất và Sự Phát Triển

• Phật giáo bản chất và sự phát triền – Thích Quảng Độ dịch

Phật giáo là một hình thức tâm linh phương Đông. Giáo lý Phật giáo, trên cơ bản, thường được đồng hóa với những lời dạy khác trên khắp thế giới, những giáo lý có thể được xem là “thần bí”. Phật giáo là một phần di sản trí tuệ chung của nhân loại, nhờ đó loài người đã thành công trong sự nghiệp chinh phục thế giới này, cũng nhờ đó con người đã đạt đến sự sống bất tử, hoặc cuộc sống bất diệt.

Trong vòng hai thế kỷ qua, sự quan tâm về vấn đề tâm linh tại Châu Âu đã bị đẩy vào hậu trường để nhường cho mối quan tâm về các vấn đề kinh tế và xã hội. Từ “tâm linh” ngày nay có vẻ như mơ hồ. Thật vậy, từ này rất khó định nghĩa. Nói bằng cách nào để đến được cõi tâm linh thì dễ hơn nói chính nó là cái gì. Theo tôi, có ba con đường dẫn đến thế giới tâm linh do các bậc hiền triết truyền lại. Đó là:
a. Xem kinh nghiệm giác quan tương đối không quan trọng;
b. Cố gắng từ bỏ cái mà người đời tham đắm;
c. Đối xử với mọi người như nhau, bất kể màu da, hình dáng kiến thức, giáo dục như thế nào.

Theo các định nghĩa trên đây, thì nỗ lực chung của các dân tộc châu Âu trong các thế kỷ qua không đi theo hướng “tâm linh”.

Người ta thường cho rằng, có sự khác biệt cơ bản và chủ yếu giữa Đông và Tây, giữa Châu Âu và châu Á, trong thái độ của họ về cuộc sống, về quan niệm giá trị và về tác dụng của tâm hồn họ.

Những người Thiên chúa giáo xem Phật giáo như không phù hợp với các điều kiện của người châu Âu, quên rằng chính tôn giáo của họ cũng bắt nguồn từ châu Á, và tất cả các tôn giáo khác cũng vậy. Tôn giáo là một tổ chức của các ngưỡng vọng tâm linh, phủ nhận thế giới giác quan và bài trừ các xung động buộc họ vào thế giới đó. Suốt ba nghìn năm qua chỉ có châu Á đã sáng tạo ra các ý tưởng và phương pháp tâm linh. Những người Âu châu đã vay mượn các thứ này từ châu Á, đã ứng dụng các ý tưởng châu Á và thường thế tục hóa chúng.

Theo tôi, người ta không thể chỉ ra bất cứ sự sáng tạo tâm linh nào ở châu Âu mà không là hạng hai, không có gốc rễ từ phương Đông.

Tư tưởng Âu châu vượt trội trong lĩnh vực luật pháp và tổ chức xã hội, nhất là ở La Mã, Anh quốc, và trong tìm hiểu khoa học và kiểm sát các hiện tượng giác quan. Truyền thống địa phương ở châu Âu có khuynh hướng xác định ý chí sống và tích cực hướng tới thế giới của các giác quan. Truyền thống tâm linh của nhân loại được xây dựng trên nền tảng phủ nhận ý chí sống và quay lưng lại với thế giới giác quan. Nền tâm linh Âu châu thỉnh thoảng được làm mới lại bởi một dòng chảy từ phương Đông. Từ thời đại Pythagoras và Parmenides trở về sau. Lấy đi những yếu tố Đông phương trong triết học Hy lạp, lấy đi Jesus Christ, Saint Paul, Dionysius Areopagita và tư tưởng Ả rập, thì tư tưởng tâm linh châu Âu trong hai nghìn năm qua trở thành không thể tưởng nổi! Khoảng một thế kỷ qua, tư tưởng Ấn độ đã bắ đầu ra sức gây ảnh hưởng ở Âu châu, và nó sẽ giúp làm sống dậy nền tâm linh rơi rớt của châu Âu.

Sau đây là vài đặc điểm phân biệt Phật giáo với các hình thức trí tuệ khác. Có hai loại :

Phần lớn cái được trao truyền lại như là “Phật giáo” không phải sự thực hành trí tuệ, mà là do điều kiện xã hội trong đó cộng đồng Phật tử sinh hoạt, do ngôn ngữ được sử dụng và do khoa học cùng thần thoại giữa những người sử dụng nó. Người ta phải phân biệt rõ sự kỳ dị lạ thường từ bên ngoài vào với những điều cơ bản của đời sống thiêng liêng, thánh thiện.